Pametnice iz Petnice

Ovog juna i po zapadnim standardima Istraživačka stanica Petnica je postala punoletna; nastavlja svoj misionarski posao sa parolom „sa 21 godinom u 21 vek”. Kao rasadnik darovitih i mesto okupljanja i razmene

ideja onih koji su žedni znanja bez obzira na materijalne konsekvence, Stanica je prvo bila osnovana u staroj seoskoj školi u Petnici kod Valjeva da posluži kao istureno odeljenje gde bi se okupljali oni koji hoće da misle, pre svega studenti. Ideja je potekla od Mladih istraživača, a ideju o osnivanju su podržali Beogradski univerzitet i SANU. Na početku cele priče cilj je bio okupiti mlade i energične stručnjake koji će se uhvatiti u koštac sa problemima zaštite kulturnih spomenika i problematikom zaštite prirode i sve ugroženije životne sredine. Obrazovne aktivnosti koje su bile organizovane u prvim godinama postojanja Stanice bile su fokusirane na probleme zaštite Petničke pećine i kvaliteta podzemnih i površinskih voda, pa su se tu počeli okupljati studenti arheologije, geologije, biologije, hemije, geografije i drugih naučnih oblasti.

Prolazile su godine, broj programa je rastao kao i broj polaznika koji su na seminare dolazili iz svih škola tadašnje Jugoslavije, i njihovih predavača. Istraživačka stanica je veoma brzo stekla ugled u akademskim krugovima. Svojim delovanjem uspevala je da okupi i podrži mlade ljude u ideji da bavljenje naukom i te kako ima smisla. Generacije su se smenjivale, nekadašnji polaznici koji su brzo napredovali u naučnoj karijeri postajali su predavači mlađima; formiralo se nešto poznato kao „petnički duh”. Ko je jednom došao, obično je ostajao inficiran. Broj objavljenih naučnih radova, kao rezultat naučnoistraživačke delatnosti Stanice, koja je, ustvari, u odnosu na obrazovanje kroz istraživanje sporedna delatnost, impozantan je i pokazuje da su njeni polaznici u čvrstoj vezi sa realnom naukom. Gde god se na međunarodnim smotrama i takmičenjima pojave, skoro po pravilu Petničani bivaju nagrađeni i visoko rangirani. Razmatrajući položaj nauke između tržišta i kreativnosti, Jelena Uzunović, govoreći o nedavnom prisustvu Petničana na međunarodnom takmičenju „Prvi korak ka Nobelovoj nagradi za fiziku”, kaže da za devet godina prisustva nijedan rad iz Petnice nije ostao nenagrađen (konkurencija 68 zemalja).